การตรวจระดับฮอร์โมน ตรวจเพื่ออะไรใครควรตรวจบ้าง ?
อีกหนึ่งความสำคัญที่ไม่อยากให้คุณมองข้าม นั่นก็คือการตรวจระดับฮอร์โมน ซึ่งก็คือการประเมินและการวินิจฉัย ที่ออกแบบมาเพื่อวัดระดับของฮอร์โมนจำเพาะในกระแสเลือด มีบทบาทสำคัญในการประเมินสุขภาพ และการวินิจฉัยโรค ในบทความนี้ เราจะมาเจาะลึกว่าการตรวจระดับฮอร์โมนคืออะไร เหตุใดจึงสำคัญ ใครควรพิจารณาเข้ารับการตรวจเหล่านี้ เพื่อสร้างความสบายใจในเรื่องของสุขภาพมากขึ้น
การตรวจระดับฮอร์โมนพื้นฐาน คืออะไร
การตรวจฮอร์โมน คือการตรวจเลือดรูปแบบหนึ่ง เป็นการตรวจสอบความเข้มข้นของระดับฮอร์โมนต่าง ๆ ที่ไหลเวียนอยู่ในร่างกาย โดยฮอร์โมนเป็นสารเคมีที่ผลิตโดยต่อมที่ควบคุมกระบวนการทางสรีรวิทยาหลายอย่าง ซึ่งเป็นการตรวจที่ให้ข้อมูลเชิงลึกที่สำคัญเกี่ยวกับการทำงานของระบบต่อมไร้ท่อ ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมฮอร์โมน นำข้อมูลมาใช้ในการประเมินสุขภาพโดยรวมและเช็กความสมดุลของฮอร์โมน
เพราะความไม่สมดุลของฮอร์โมน อาจนำไปสู่ปัญหาสุขภาพหลายด้าน เช่น ทำให้เกิดความผิดปกติของระบบเผาผลาญ มีปัญหาภาวะเจริญพันธุ์ อารมณ์แปรปรวน และอื่น ๆ การตรวจพบตั้งแต่เนิ่น ๆ จากการทดสอบระดับฮอร์โมน จะทำให้ผู้ป่วยสามารถเข้ารับการรักษาได้ทันท่วงที การตรวจฮอร์โมน ราคาจะแตกต่างกันไป ตามแต่ละรายละเอียดของการใช้บริการ
1. ฮอร์โมนไทรอยด์
การทดสอบฮอร์โมนไทรอยด์ เป็นการประเมินและการวินิจฉัย เพื่อประเมินการทำงานของต่อมไทรอยด์ โดยต่อมไทรอยด์นี้จะอยู่ที่บริเวณคอ ทำหน้าที่ผลิตฮอร์โมนที่มีบทบาทสำคัญในการควบคุมการเผาผลาญ การผลิตพลังงาน และการทำงานของร่างกายโดยรวม การเช็กฮอร์โมนไทรอยด์เป็นสิ่งสำคัญมาก ๆ ใช้ในการประเมินสุขภาพของต่อมไทรอยด์ และการวินิจฉัยความผิดปกติของต่อมไทรอยด์นี้
อาการบ่งชี้ที่จำเป็นต้องตรวจ
- เกิดความรู้สึกเหนื่อยล้าอย่างต่อเนื่อง ไม่มีแรง
- น้ำหนักเพิ่มขึ้นหรือลดลง อย่างเห็นได้ชัด
- มีอารมณ์แปรปรวน มีภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล หรือหงุดหงิด
- พบอาการบวม หรือการขยายตัวของต่อมไทรอยด์ (คอพอก)
- ผิวแห้ง ผมร่วง
- อัตราการเต้นของหัวใจไม่สม่ำเสมอ ใจสั่น หรืออัตราการเต้นของหัวใจเพิ่มขึ้น
- ประจำเดือนมาไม่ปกติ
- มีอาการบวม หรือมีก้อนเนื้อที่คอที่มองเห็นได้
วิธีการตรวจ
การทดสอบฮอร์โมนไทรอยด์เบื้องต้น ได้แก่
- การทดสอบ TSH (ฮอร์โมนกระตุ้นต่อมไทรอยด์): วัดปริมาณ TSH ในเลือด ระดับ TSH ที่สูงขึ้นอาจบ่งบอกถึงภาวะต่อมไทรอยด์ ในขณะที่ระดับต่ำอาจบ่งบอกถึงภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานเกิน
- การทดสอบ Free T4: วัดปริมาณไทรอกซีนอิสระ (T4) ในเลือด T4 เป็นฮอร์โมนไทรอยด์ที่รับผิดชอบในการควบคุมการเผาผลาญ ระดับ T4 ที่ผิดปกติอาจบ่งบอกถึงความผิดปกติของต่อมไทรอยด์
- การทดสอบ Free T3: วัดปริมาณไทรโอโดไทโรนีนอิสระ (T3) ในเลือด T3 เป็นอีกหนึ่งฮอร์โมนไทรอยด์ และระดับของฮอร์โมนนี้สามารถให้ข้อมูล ที่เกี่ยวกับการทำงานของต่อมไทรอยด์ได้
ใช้ระยะเวลาเท่าไหร่
การทดสอบฮอร์โมนไทรอยด์ จะเก็บตัวอย่างมาจากการเจาะเลือด ซึ่งใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที กระบวนการทั้งหมด รวมถึงการเก็บตัวอย่างและการเตรียมการ อาจใช้เวลาประมาณ 15 - 30 นาที
ผลลัพธ์จากการทดสอบ
ผลลัพธ์ของการทดสอบฮอร์โมนไทรอยด์ สามารถแบ่งออกเป็นหลายประเภท ได้แก่
- ปกติ: ระดับฮอร์โมนไทรอยด์อยู่ในช่วงปกติ ซึ่งบ่งชี้ว่าการทำงานของต่อมไทรอยด์แข็งแรง
- Hypothyroidism: ระดับ TSH ที่สูงขึ้นและระดับ T4 และ T3 ต่ำ บ่งชี้ว่าต่อมไทรอยด์ทำงานน้อยเกินไป
- Hyperthyroidism: ระดับ TSH ต่ำและระดับ T4 และ T3 ที่เพิ่มขึ้น บ่งชี้ว่าต่อมไทรอยด์ทำงานมากเกินไป
แนวทางการรักษา
หากพบความผิดปกติในการตรวจฮอร์โมนไทรอยด์ อาจต้องเข้ารับการรักษาด้วยแนวทาง ดังต่อไปนี้
- การรักษากับแพทย์ต่อมไร้ท่อ: แนวทางการรักษาจะถูกส่งต่อไปยังแพทย์ต่อมไร้ท่อ ซึ่งเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านความผิดปกติของฮอร์โมน
- การทดสอบเพิ่มเติม: และอาจต้องมีการทดสอบเพิ่มเติม เช่น อัลตราซาวนด์ของต่อมไทรอยด์ หรือการทดสอบการดูดซึมไอโอดีนกัมมันตภาพรังสี เพื่อหาสาเหตุของความผิดปกติของต่อมไทรอยด์
- ยาที่ใช้ในการรักษาต่อมไทรอยด์: อาจมีการบำบัดด้วยฮอร์โมนไทรอยด์ทดแทน สำหรับผู้ที่ป่วยเป็นภาวะพร่องไทรอยด์ หรือทานยาเพื่อจัดการกับภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานเกิน
- การปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต: นอกเหนือไปจากการวางแผนแนวทางการรักษา และการสั่งยาจากคุณหมอแล้ว การเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตเองก็มีความสำคัญในการรักษาโรค เช่น การปรับเปลี่ยนแนวทางการทานอาหาร ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับการวินิจฉัย
ผู้ที่มีความผิดปกติของต่อมไทรอยด์จำเป็นต้องได้รับการนัดหมาย เพื่อติดตามผลอย่างสม่ำเสมอ เพื่อประเมินประสิทธิภาพการรักษาอย่างต่อเนื่อง
2. ฮอร์โมนต่อมหมวกไต
เป็นการตรวจวินิจฉัยที่ประเมินการทำงานของต่อมหมวกไต ซึ่งเป็นต่อมรูป 3 เหลี่ยมขนาดเล็กและอยู่บนไต ทำหน้าที่ผลิตฮอร์โมนที่มีบทบาทสำคัญในการควบคุมการทำงานของร่างกายต่าง ๆ เช่น การเผาผลาญ การตอบสนองต่อความเครียด และความดันโลหิต
อาการบ่งชี้ที่จำเป็นต้องตรวจ
- เกิดรู้สึกความเหนื่อยล้าเรื้อรัง
- ไวต่อความเครียดมากขึ้น จัดการความเครียดได้ยากขึ้น หรือมีความวิตกกังวลอยู่บ่อยครั้ง
- น้ำหนักลดหรือเพิ่มขึ้นโดยไม่ทราบสาเหตุ
- ความดันโลหิตสูงหรือต่ำ ควบคุมได้ยาก
- อารมณ์แปรปรวน มีความหงุดหงิด รู้สึกซึมเศร้า
- มีปัญหาระบบทางเดินอาหาร เช่น คลื่นไส้ อาเจียน หรือท้องร่วง
- ผิวคล้ำหรือมีรอยแตกลาย
- รอบประจำเดือนผิดปกติ
- มีความอยากอาหารรสเค็มอย่างรุนแรง
- คอร์ติซอลเป็นฮอร์โมนความเครียดที่ผลิตโดยต่อมหมวกไต การมีระดับที่ผิดปกติอาจบ่งบอกถึงสภาวะต่าง ๆ เช่น กลุ่มอาการคุชชิง (คอร์ติซอลส่วนเกิน) หรือโรคแอดดิสัน (คอร์ติซอลไม่เพียงพอ)
- การทดสอบการกระตุ้นด้วย ACTH: เป็นการประเมินการตอบสนองของต่อมหมวกไต ต่อฮอร์โมนอะดรีโนคอร์ติโคโทรปิก (ACTH) ช่วยวินิจฉัยภาวะต่อมหมวกไตไม่เพียงพอ (โรคแอดดิสัน) และประเมินการทำงานของต่อมหมวกไต
- การทดสอบ DHEA - Sulfate: เป็นการวัดระดับของ Dehydroepiandrosterone sulfate (DHEA - S) ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่ผลิตโดยต่อมหมวกไต ระดับ DHEA - S ที่ผิดปกติอาจมีความเกี่ยวข้องกับสภาวะต่าง ๆ เช่น เนื้องอกต่อมหมวกไตหรือกลุ่มอาการรังไข่หลายใบ (PCOS)
วิธีการตรวจ
- การทดสอบระดับคอร์ติซอล: วัดระดับคอร์ติซอลในเลือดหรือปัสสาวะ โดยคอร์ติซอลเป็นฮอร์โมนความเครียดที่ผลิตโดยต่อมหมวกไต การมีระดับที่ผิดปกติอาจบ่งบอกถึงสภาวะต่าง ๆ เช่น กลุ่มอาการคุชชิง (คอร์ติซอลส่วนเกิน) หรือโรคแอดดิสัน (คอร์ติซอลไม่เพียงพอ)
- การทดสอบการกระตุ้นด้วย ACTH: เป็นการประเมินการตอบสนองของต่อมหมวกไต ต่อฮอร์โมนอะดรีโนคอร์ติโคโทรปิก (ACTH) ช่วยวินิจฉัยภาวะต่อมหมวกไตไม่เพียงพอ (โรคแอดดิสัน) และประเมินการทำงานของต่อมหมวกไต
- การทดสอบ DHEA - Sulfate: เป็นการวัดระดับของ Dehydroepiandrosterone sulfate (DHEA - S) ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่ผลิตโดยต่อมหมวกไต ระดับ DHEA - S ที่ผิดปกติอาจมีความเกี่ยวข้องกับสภาวะต่าง ๆ เช่น เนื้องอกต่อมหมวกไตหรือกลุ่มอาการรังไข่หลายใบ (PCOS)
ระยะเวลาในการตรวจ
ระยะเวลาของการตรวจสอบฮอร์โมนต่อมหมวกไต จะแตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับการทดสอบที่ดำเนินการ แต่โดยทั่วไปแล้วการตรวจเลือดคอร์ติซอลจะใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที แต่ถ้ามีการประเมินที่ครอบคลุมมากขึ้นอาจต้องใช้เวลาหลายชั่วโมง และยังต้องมีการเก็บตัวอย่างหลายตัวอย่างด้วย
ผลลัพธ์ที่ได้จากการตรวจ
- ปกติ: ระดับฮอร์โมนอยู่ในช่วงปกติ ซึ่งบ่งชี้ว่าการทำงานของต่อมหมวกไตแข็งแรง
- Cushing's Syndrome: ระดับคอร์ติซอลที่เพิ่มขึ้นอาจบ่งบอกถึง Cushing's syndrome ซึ่งอาจเกิดจากปัจจัยต่าง ๆ รวมถึงเนื้องอกในต่อมหมวกไต
- โรคแอดดิสัน: ระดับคอร์ติซอลต่ำอาจบ่งบอกถึงโรคแอดดิสัน ซึ่งเป็นความผิดปกติของต่อมหมวกไต
- เนื้องอกต่อมหมวกไต: ระดับฮอร์โมนที่ผิดปกติ อาจบ่งบอกถึงการมีเนื้องอกที่ต่อมหมวกไต หรือความผิดปกติของต่อมหมวกไตอื่น ๆ
แนวทางการรักษา
หากพบความผิดปกติในการทดสอบฮอร์โมนต่อมหมวกไต อาจนำไปสู่แนวทางการรักษา ดังต่อไปนี้
- รักษากับแพทย์ต่อมไร้ท่อ: คุณหมอต่อมไร้ท่อ เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านความผิดปกติของฮอร์โมน
- การทดสอบเพิ่มเติม: อาจต้องมีการประเมินผลเพิ่มเติม เช่น การศึกษาด้วยการ (CT scan) หรือการทดสอบฮอร์โมนเฉพาะทางเพิ่มเติม เพื่อระบุสาเหตุของความผิดปกติของต่อมหมวกไต
- การใช้ยาและการรักษา: การรักษาอาจมีการบำบัดด้วยฮอร์โมนทดแทน การผ่าตัดเพื่อเอาเนื้องอกออก หรือการใช้ยาเพื่อจัดการกับอาการที่เกิดขึ้น
ผู้ที่มีความผิดปกติ ที่เกิดขึ้นกับต่อมหมวกไตจำเป็นต้องมีการติดตามและนัดหมายติดตามผลเป็นประจำ เพื่อประเมินประสิทธิภาพของการรักษาอย่างต่อเนื่อง
3. การตรวจฮอร์โมนเพศ
การตรวจฮอร์โมนเพศ เป็นการประเมินวินิจฉัยที่ประเมินระดับฮอร์โมนเพศในร่างกาย เช็ก ฮอร์โมนเพศ ฮอร์โมนเทสโทสเตอโรน เอสโตรเจน และโปรเจสเตอโรน ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาทางเพศ การสืบพันธุ์ และสุขภาพร่างกายโดยรวม การทดสอบฮอร์โมนเพศถือเป็นสิ่งสำคัญในการประเมินความสมดุลของฮอร์โมนในร่างกาย
ข้อบ่งชี้ที่จำเป็นต้องตรวจ
- รอบประจำเดือนผิดปกติหรือขาดหายไป
- มีความยากลำบากในการตั้งครรภ์ หรือมีการแท้ง
- ความต้องการทางเพศหรือประสิทธิภาพทางเพศ เปลี่ยนไป
- มีการเจริญเติบโตของเส้นผมมากเกินไปในผู้หญิง ผมดกกว่าปกติ
- เนื้อเยื่อเต้านมขยายใหญ่ในผู้ชาย
- พบการไม่แข็งตัวของอวัยวะเพศ
- มีการเปลี่ยนแปลงของเสียง ขนตามร่างกาย หรือพัฒนาการของเต้านมที่ไม่สอดคล้องกับเพศทางชีววิทยา ยกตัวอย่างเช่นผู้ชายก็จะมีลักษณะของเต้านมที่ใหญ่กว่าปกติ
- มีอาการร้อนวูบวาบ อารมณ์แปรปรวน หรือช่องคลอดแห้งในสตรีวัยหมดประจำเดือน
- มีการตกไข่ยาก
วิธีการทดสอบ
มักมีการตรวจเลือดเพื่อวัดระดับฮอร์โมน
- ฮอร์โมนเพศชาย: วัดระดับฮอร์โมนเพศชายทั้งหมดในทั้งชายและหญิง
- เอสโตรเจน: ประเมินระดับเอสตราไดออล ซึ่งเป็นเอสโตรเจนรูปแบบที่ทรงพลังที่สุดในผู้หญิง
- โปรเจสเตอโรน: วัดระดับฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนในสตรี โดยเฉพาะในช่วงที่ประจำเดือนมา
- ฮอร์โมน Luteinizing (LH) และฮอร์โมนกระตุ้นรูขุมขน (FSH): ฮอร์โมนเหล่านี้มีส่วนในการควบคุมรอบประจำเดือน และมักได้รับการทดสอบในสตรีที่มีภาวะมีบุตรยาก หรือมีประจำเดือนผิดปกติ
ระยะเวลาในการตรวจ
ระยะเวลาในการตรวจฮอร์โมนเพศค่อนข้างสั้นกว่ารูปแบบอื่น ๆ โดยทั่วไปแล้วมักจะเจาะเลือดเพียงครั้งเดียว กระบวนการทั้งหมด รวมถึงการเก็บตัวอย่างและการเตรียมการ อาจใช้เวลาประมาณ 15 - 30 นาที
ผลลัพธ์ของการตรวจ
- ปกติ: ระดับฮอร์โมนอยู่ในช่วงปกติ ซึ่งบ่งบอกถึงความสมดุลของฮอร์โมนที่ดี
- ความไม่สมดุลของฮอร์โมน: ระดับฮอร์โมนเพศที่ผิดปกติ ตั้งแต่หนึ่งฮอร์โมนขึ้นไป อาจบ่งบอกถึงความไม่สมดุลของฮอร์โมน
- วัยหมดประจำเดือน: ผู้ที่อยู่ในวัยหมดประจำเดือน ผลลัพธ์อาจแสดงให้เห็นถึงระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนหรือฮอร์โมนเทสโทสเตอโรนต่ำ
แนวทางการรักษา
- วางแผนแนวทางการรักษา: กับแพทย์ต่อมไร้ท่อหรือสูตินรีแพทย์
- การทดสอบเพิ่มเติม: อาจต้องมีการประเมินเพิ่มเติม เช่น อัลตราซาวนด์ เพื่อระบุสาเหตุที่แท้จริงของความไม่สมดุลของฮอร์โมน
- การบำบัดด้วยฮอร์โมนทดแทน (HRT): เป็นแนวทางการรักษา เพื่อสร้างสมดุลของฮอร์โมนและบรรเทาอาการที่เกิดขึ้น
การตรวจฮอร์โมนเป็นการประเมินความสมดุลของฮอร์โมน และเป็นการวินิจฉัยความผิดปกติของฮอร์โมนที่สำคัญมาก ถ้าขณะนี้ คุณกำลังประสบกับอาการที่บ่งชี้ของการเปลี่ยนแปลงไปของฮอร์โมน หรือการขาดสมดุล ขอแนะนำให้ทำการตรวจเช็คระดับฮอร์โมน เพื่อที่จะได้ค้นหาต้นตอและสาเหตุที่มาของการเปลี่ยนแปลงในครั้งนี้ และวางแผนแนวทางการรักษาให้เร็วที่สุด